پرواز اندیشه

ده نمکی از رسوایی و اکبر عبدی می گوید
نویسنده : حسین ابراهیمی - ساعت ٧:٢٦ ‎ق.ظ روز ۸ بهمن ۱۳٩۱
 

به گزارش فارس، فیلم سینمایی «رسوایی» چهارمین ساخته بلند سینمایی مسعود ده نمکی به شمار می‌آید. فیلمی که داستان یک روحانی عارف و زاهد را به تصویر می‌کشد و محور اصلی آن عدالت است او در این فیلم سعی کرده روحانیت و معضلات اجتماعی را به نقد بکشد. به بهانه حضور فیلم «رسوایی» در بخش مسابقه سینمای ایران و حرف و حدیث‌هایی که قبل از اکران آن وجود دارد با وی به گفت و گو نشستیم که از نظرتان می‌گذرد.

با توجه به فروش سه گانه «اخراجی‌ها» در ابتدا بفرمایید برای «رسوایی» چه فروشی متصور هستید؟

برایم مهم نیست . فیلم را برای گیشه نساختم زیرا در سه گانه اخراجی ها ثابت کردم که اتفاق نبود و به نیاز مخاطب آگاهم و اخراجی ها کار خودش را کرد . اولین فیلم «اخراجی ها» 5/2  میلیارد فروخت که در اولین هفته اکران  CD قاچاق آن به بازار عرضه شد و مانع فروش فیلم شد. دومین قسمت 5/8 میلیارد در گیشه فروخت که بعد از 45 روز باز هم CD قاچاق به فیلم ضربه زد و سومین فیلم هم در هفته اول با قاچاق CD مواجه شد اما باز بازی های سیاسی  و ورود CD قاچاق بازهم  6 میلیارد فیلم فروخت.

رکورد فروش فیلم با دومین قسمت «اخراجی‌ها» است.

بله رکوردار قسمت دوم است اما به قسمت سوم هم فیلمی نرسیده است و صحبت هایی که می شود فقط جوسازی است.

فیلمی که مخاطب ندارد ، سینما نیست/ مخاطب جزء ذات سینما است

با این توضیحات معتقدید که گیشه و مخاطب در سینما از اهمیت خاصی برخوردار است.

بله مخاطب مهم است اما نام فروش و گیشه در ایران که به میان می آید بار منفی به همراه دارد در حالی که سینما صنعت _  هنر  توامان است . اگر اثر بی مخاطب بسازید مانند کتابی است که نوشته بشود اما کسی آن را نخواند . هرجایی که دیدیم اثری ساخته شده و مخاطب ندارد آن اثر سینما نیست . الزاما هر اثری پرفروشی هم فیلم خوبی نیست یا اگر اثری کم مخاطب بود اثر بدی قلمداد نمی‌شود. مخاطب جزء ذات سینما است. این مسئله باید برای ما که قصد داریم کار فرهنگی انجام دهیم روشن شود . ما باید به این امر دقت کنیم. نیاز به مخاطب یک طرف معادله است و نیاز مخاطب طرف دیگر معادله . کسانی که معمولا با بودجه بیت المال فیلم می سازند  مخاطب برای آنها اهمیتی ندارد اما باید دقت کنیم که پول بیت المال هدر نرود باید تلاش کنیم فیلمی بسازیم که مخاطب با آن همراه شود. اگر فیلمی با مردم ارتباط برقرار نمی کند نشان ضعف فیلم است.

«رسوایی» نسبت به کارهای معناگرا مخاطب دارد

*به نظر شما «رسوایی» می تواند در اقبال مخاطب با سه گانه «اخراجی ها» رقابت کند؟

نمی دانم. «رسوایی» زبان طنز ندارد. از سوی دیگر طنز «اخراجی ها» ویژگی خاصی داشت که توانست تمام افراد خانواده راجذب کند. برخی می گویند «رسوایی» چون طنز نیست ممکن است نتواند آنگونه که باید ارتباط برقرار کند ولی تعدادی از کارشناسان سینما که فیلم را دیدند نظر دیگری دارند و می گویند فیلم می تواند مخاطب را با خود همراه کند. به نظرم حتما نسبت به فیلم های دیگر که به عنوان معناگرا ساخته می شد و مخاطب هم حاضر نبود فیلم را ببیند، «رسوایی» مخاطب خواهد داشت.

* دوستان نزدیک و مشترک ما معتقد بودند اکبر عبدی نمی تواند این نقش را بازی کند / حضور عبدی شرط داشت

ریسک بزرگی است که اکبرعبدی در نقش یک روحانی  قرار بگیرد و دیالوگ‌های عرفانی فیلمنامه را بگوید چگونه این ریسک را پذیرفتید؟

من از گذشته ایشان را می شناختم  و به توانمندی هایش واقف بودم می دانستم که از عهده کار برمی آید. اما حضورش شرط داشت و شرط هم این بود که تسلیم فیلمنامه باشد و برای اجرا هم شرط گذاشتیم. دوستان نزدیک و مشترک ما معتقد بودند اکبر عبدی نمی تواند این نقش را بازی کند. می گفتند بازی عبدی در این نقش ریسک است و فیلم نابود می شود من مصاحبه ای از یکی از بازیگران خواندم که در آن آمده بود افتخار می کنم در اخراجی ها بازی نکردم ایشان یک شب تا صبح با من صحبت می کرد که عبدی را برای این نقش انتخاب نکن و من جایگزین ایشان باشم و جالب تر این که عبدی  این فرد را برای نقش مقابل به من معرفی کرده بود. من اگر می خواستم فیلم طنز بسازم بازهم اکبر عبدی و عطاران را برای ایفای نقش انتخاب می کردم اما برای فیلم جدی هم اکبرعبدی و عطاران انتخاب می کردم اما نه با بازی های مرسوم . یک روحانی معصوم، مظلوم و مهربان در بازی عبدی باید درمی آمد. وقتی
اکبر عبدی را انتخاب کردم در نظر گرفتن معادله نیاز مخاطب و نیاز به مخاطب است. اکبر عبدی به عقیده من محبوب ترین بازیگر سینما است. به این آمارها و جداول سینمایی و سایت ها نباید توجه کرد. در میان مردم عام عبدی محبوبترین بازیگر سینما است. وقتی ایشان نقش روحانی را بازی می کند مخاطب با این شخصیت همذات پنداری می کند نه با شخصیت منفی فیلم .

*یعنی اکبر عبدی بار داستان را به دوش می کشد؟

همذات پنداری مخاطب با اوست واگرنه به سمت همذات پنداری مخاطب به سمت شخصیت دختر می رفت که مد نظرمن نبود. اگر می خواستم به آن سمت بروم به جای اکبر عبدی یک بازیگر جوان استفاده می کردم که شبهه علاقه میان روحانی جوان و دختر در ذهن تماشاگر ایجاد شود. اکبر عبدی یک بار در فیلم «مادر» مرحوم حاتمی اثبات کرده است که می تواند نقش جدی
بازی کند در آن فیلم آقای اسکندری عبدی را به حاتمی پیشنهاد میدهد . همه معتقد بودند مردم در کار «مادر»  خواهند خندید، بعد از گریم و ضبط پلان اول فیلم «مادر»همه خندیدند اما با اتمام سکانس مربوطه اشک در چشم تعدادی از افراد جمع شده بود.

علمای صاحب نام فیلم را دیدند و جنس بازی نقش روحانی را باور کردند

از سوی دیگر فیلمی درباره یک مسئله اجتماعی می سازم و باید از آن جنس آدم ها در جامعه با همان سرو شکل بهره ببرم و باید به گونه ای این فرد را به تصویر بکشم که برای مخاطب قابل باور باشد. این افراد را باید شناخت من که فیلم «فقر و فحشا» را ساختم این جنس آدم ها و اغواگری هایشان را می شناسم برای این که واقعی باشد و این نسل جوان که کم و بیش گفته می شود دین گریز است به پای حرف های معنوی ما در فیلم بنشیند باید درست عمل کنیم . فیلم های معنا گرا که یک کوری می رود و شفا می گیرد نمی تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند. ما امروز با قشری سر و کار داریم که نه سینما می روند و نه مسجد. بلکه پای ماهواره می نشینند. به تعبیر حاج یوسف «اگر شما در مسجد نیایید ما می آییم به سراغ شما» قصه سینما هم اینگونه است. مخاطب ما تنها بچه های مذهبی نیستند زیرا آنها مسایل دینی را رعایت می کنند. ما حرف دینی را باید در جایی ببریم که افراد به مسایل دینی کم توجه هستند. آن قشر افراد وقتی فیلم را می بینند نباید احساس کنند فیلم تصنعی و ساختگی است. برخی علمای صاحب نام فیلم را دیدند و جنس بازی نقش روحانی را باور کردند برای طرف مقابل هم باید همین حس ایجاد شود یعنی جوان امروز باید خودش را در این فیلم ببیند.

عبدی گفت اگر دیدی نقش درنیامد، بازیگر دیگری بیاور اعتراضی ندارم

چرا از صادقی برای این نقش استفاده نکردید؟

آقای صادقی بازیگر حرفه ای است شما در میان بازیگران کمتر می بینیند که بازیگر گریم بشود و همه چیز درست باشد امابگوید این نقش نقشی نیست که من بتوانم بازی کنم . آقای صادقی گفت این یک روحانی معمولی نیست یک زاهد عارف است که من این جنس آدم را نمی شناسم. من برای یک روحانی معمولی خوب هستم . ایشان روزها آمد تست گریم شد و پیگیری کرد یا آقای دهکردی هم تست گریم شد خوب هم بود اما خودشان چند نفر دیگر را برای نقش روحانی معرفی می کردند همه دست به دست هم دادند که فیلم ساخته شود. برایشان مهم نبود چه کسی بازی کند. آقای عبدی هم بسیار حرفه ای برخورد کرد. گفت من می آیم حتی فیلم را کلید بزن اگر روزهای اول دیدی درنیامد بازیگر را عوض کن من اعتراضی ندارم.

برخی از ارگان ها و نهاد که فیلمنامه را خواندند گفتند چرا باید روحانی را در مقابل یک دزد یا دخترقرار بدهیم

برخی معتقدند با کنار هم قرارگرفتن یک روحانی و یک زن بدنام احساس می‌شود  فیلم به سمت فیلمفارسی می رود.

برخی از ارگان ها و نهاد که فیلمنامه را خواندند گفتند چرا باید روحانی را در مقابل یک دزد یا دخترقرار بدهیم. من استدلالم این است که خداوند این میزانسن را چیده است و پیغمبرش حضرت یوسف را  کنار زلیخا قرارداده و قصه را تعریف کرده است .مقدمه ای چید که بگوید
یوسف «الا ما رحم ربی» است .

البته نگرانی همیشه وجود دارد مهم این است که در آن فضا قرار نگیرید و برای گیشه و جذابیت لازم نباشد هر بهایی را بپردازیم.من اگر می خواستم تنها به گیشه فکر کنم حتما برای روحانی یک بازیگر جوان انتخاب می کردم. در این فیلم مردم جلوتر هستند و مردم می دانند که حاج  یوسف خیانت و گناه نمی کند.

برخی معتقدند فیلم ها باید به مفاهیم دینی بی خطر بپردازد و علاقمند هستند یک نوع دین سکولار و فردی را به تصویر بکشند. اما روحانی که استاد اخلاق باشد، جبهه رفته باشد، وفادار به انقلاب و کشور است و هم در میان مردم زندگی می کند نشان دادنش برایشان برای برخی سخت است. من متهم می شوم به این که با «رسوایی» توقع مردم از روحانیت بالا می رود. «رسوایی» نشان می دهد روحانیت به جای گرفتن مچ جوانان دستشان را می گیرد. اینکه ما جوان ها را متهم به دین گریزی کنیم و بگوییم مسجد نمی آیند پس نسبت به آنها مسئولیتی نداریم شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت است. چرا خداوند پیغمبران را در بدترین شرایط  و در میان بدترین قوم‌ها برمی‌گزیند که 120 پیامبر را بنی اسرائیل گردن بزنند چرا بین افراد دین پذیر قرار نمی دهد. یکی از مشکلات ما این است که روحانیون و طلبه های ما ازشهرهای بزرگ بیرون نمی روند تعبیر آقای قرائتی است که روحانی برای تبلیغ نمی رود. علمای ما قبلا وقتی می دیدند فرد مسجد نمی آید به عیادتش می رفتنداز احوالاتش جویا می شدند.

شیشه های دودی و امور تشکیلاتی بین برخی روحانیون و مردم فاصله انداخته است. من به جدا کردن مسئولین از مردم در نماز جمعه انتقاد دارم. ترورها تمام شد الان دانشمند هسته ای ترور می کنند. دوره ترورهای دهه شصت به اتمام رسیده است. روحانی «رسوایی» وجوهات در خانه دارد اما سفره‌اش خالی است  مردم از روحانیت این توقع را دارند. به تعبیر رهبری زی طلبگی را باید حفظ کنند. مردم نمی توانند ببینند خودشان در صف اتوبوس و مترو هستند اما برخی روحانیون سوار ماشین با شیشه دودی است. همه روحانیون اینگونه زندگی نمی کنند در قم طلبه ها را ببیند هنوز هم در حجره ها زندگی می کنند. برخی از روحانیون که وارد دستگاه های دولتی می شوند نباید رفتارشان شبیه به مدیر کل ها باشد این قشر از «رسوایی» بدشان می آید.
دستشان به رسانه ها می رسد اولین افرادی که علیه فیلم صحبت می کنند این افراد هستند. در حالی که بسیاری از ائمه جمعه ما کشاورزی یا کارهای دیگر میکنند و یا با شهریه حداقلی زندگی می‌کنند.

فیلم سفارشی از آب درنمی‌آید

من معتقدم  تا موقعیتی که به تصویر می کشیم را نشناسیم فیلم از آب درنمی‌آید چه فیلم دفاع مقدسی یا دینی ...   درنمی آید. سینما ذاتش این است که فیلم سفارشی از آب درنمی آید ممکن است تصویر خوب باشد اما روح فیلم در خدمت باور قرار نمی گیرد حتی در فیلم های غربی هم همین است اگر ماتریکس باورپذیر است زیرا سازندگان به آن مفهوم اعتقاد دارند. کارگردان تا مولف نباشد اثرش هم به خوبی درنمی آید.

شما برای طرح مشکل جامعه ، روحانی عارف و زاهد را در مقابل یک زن بدنام قرار می دهید چرا یک زن باید در مقابل یک روحانی قرار بگیرد؟

این زن در آستانه بدنامی است اما بدنام نیست. حاج یوسف می گوید: «گناه دارد اما هنوز فاسق نشده» فقر و فاصله طبقاتی در جامعه ما دامن بسیاری از افراد را گرفته من این مسئله را در فقر وفحشا هم گفتم . بحث ما عدالت است و با  نشان دادن برخی از افراد که با فقرشرافتمندانه زندگی می کنند طیف های مختلف را به تصویر کشیدیم. آسیب اجتماعی گریبان نسل امروز را گرفته و ورود به آن با دیدگاه آسیب شناسی و ارایه راهکارکار سختی است . دو رویکرد در فیلم داشتم یکی مضمون اخلاقی و
دیگری آسیب اجتماعی  مد نظرم بود.